Co to jest zmiana stanu produktów i jak może wpływać na analizę finansową firmy? cz. 1

Ktoś, przeglądając akurat sprawozdanie finansowe pewnej firmy, zapytał mnie: co to jest ta zmiana stanu produktów? Dlaczego wykazuje się ją w przychodach? Jak to należy rozumieć?

Rzeczywiście, każdy kto analizuje sprawozdanie finansowe firmy powinien wiedzieć skąd się bierze w rachunku zysków i strat (ale tylko w wariancie porównawczym, bo w kalkulacyjnym jej nie znajdziemy) pozycja zmiany stanu produktów i co tak naprawdę ona oznacza, oraz jakie konsekwencje może mieć jej nieznajomość. No cóż, spróbujmy to jakoś sensownie wyjaśnić.

W przypadku wariantu porównawczego rachunku zysków i strat, ewidencja kosztów w przedsiębiorstwie prowadzona jest w układzie rodzajowym, który oznacza, że koszty są ewidencjonowane w momencie ich poniesienia - bez względu na okres, na jaki tak naprawdę przypadają. Mówiąc prościej, oznacza to, że wykazywane są wszystkie koszty wytworzenia produktów, nawet tych produktów, które nie zostały w danym okresie sprzedane. A więc nie wszystkie poniesione koszty, np. z tytułu zużycia materiałów i energii, usług obcych, wynagrodzeń czy amortyzacji, przypadają w rzeczywistości na sprzedane wyroby. Część z tych kosztów 'wchodzi' w wartość wytworzonych produktów i jest wykazywana w bilansie jako zapas niesprzedanych wyrobów gotowych. Czyli koszty poniesiono teraz, ale sprzedaż tych wyrobów nastąpi dopiero w przyszłym okresie obrachunkowym.

Może wystąpić również sytuacja przeciwna. Wówczas dokonano sprzedaży, czyli osiągnięto przychód ze sprzedaży, wyrobów gotowych pochodzących z zapasu początkowego w okresie (czyli wytworzonych w poprzednim okresie obrachunkowym). Tak więc przychody zostały osiągnięte w bieżącym okresie obrachunkowym, a koszty poniesiono w poprzednim.

W polskiej rachunkowości funkcjonuje zasada tzw. współmierności przychodów. Mówi ona o tym, że koszty poniesione w celu osiągnięcia konkretnych przychodów muszą być ujęte w księgach rachunkowych w tym samym okresie obrachunkowym, co osiągnięte za ich przyczyną przychody.

Właśnie po to, aby zachować współmierność przychodów i kosztów, w przypadku sporządzania rachunku zysków i strat w wariancie porównawczym, istnieje konieczność korekty kosztów o wartość wyrobów gotowych, wyprodukowanych w danym okresie ale niesprzedanych (tj. poniesiono koszty ale nie uzyskano z tego tytułu przychodu w danym okresie), albo wyprodukowanych w poprzednim okresie a sprzedanych w obecnym (tj. uzyskano przychody ale koszty poniesiono kiedy indziej).

Korektę tę realizuje pozycja zmiana stanu produktów (występuje jako pozycja przychodów, ale w rzeczywistości nie jest żadnym przychodem, a jedynie służy korekcie kosztów, ze znakiem przeciwnym niż w przychodach) - czyli różnica między stanem końcowym a początkowym pozycji "produkty gotowe" oraz "półprodukty i produkcja w toku" i "rozliczeń międzyokresowych kosztów" (bez dotyczących działalności finansowej).

Jeżeli stan końcowy jest większy niż początkowy (zmiana stanu produktów ze znakiem "+"), to znaczy, że w danym okresie ponieśliśmy koszty na wytworzenie produkcji (które znajdują się w kosztach rodzajowych), której w tym okresie nie sprzedaliśmy - tym samym jest to równoważne jakbyśmy ze znakiem odwrotnym (minusowym) korygowali koszty rodzajowe o tą kwotę.

Jeżeli zaś, stan z początku okresu obrachunkowego jest większy niż końcowy (zmiana stanu produktów ze znakiem "-"), to oznacza to, że w danym czasie sprzedaliśmy produkcję, której wytworzenie nastąpiło w okresach wcześniejszych, w związku z czym, koszty bieżącego okresu muszą zostać skorygowane w górę (na plus).

Przeanalizujmy przykład.

Przykład

Firma sporządza rachunek zysków i strat w wariancie porównawczym (czyli w pozycji koszty operacyjne ujmuje wszystkie koszty wyprodukowanych dóbr, bez względu czy zostały sprzedane czy też nie). Za rok T wygląda on następująco:

A zatem firma w roku T poniosła koszty operacyjne na wyprodukowanie wyrobów w wysokości 100.000 zł. Aby uzyskać informację jaka część kosztów przypada na wyprodukowanie dóbr które w roku T zostały sprzedane (za 120.000 zł) należy koszty operacyjne skorygować o wartość zmiany stanu produktów. Tak więc koszty dóbr sprzedanych w roku T wynoszą w rzeczywistości 90.000 zł (100.000 - 10.000). Zwróćmy uwagę, że gdybyśmy teraz wzięli pod uwagę tylko przychody i koszty produktów sprzedanych wynik ze sprzedaży oczywiście pozostaje bez zmian (120.000 - 90.000 = 30.000).

Tym razem zanalizujmy sytuację, gdy zmiana stanu produktów ma wartość ujemną. Rachunek zysków i strat za rok T wygląda następująco:

A zatem, firma w roku T poniosła koszty operacyjne na wyprodukowanie wyrobów w wysokości 100.000 zł. Jakkolwiek tym razem ujemna wartość pozycji "zmiana stanu produktów" wskazuje, że równocześnie sprzedano także wyroby wyprodukowane w innym okresie (np. w roku T-1). W efekcie suma kosztów produkcji dotyczących dóbr sprzedanych w roku T (choć wyprodukowanych zarówno teraz, jak i w roku T-1) wynosi w rzeczywistości 100.000 + 10.000 = 110.000 zł. Gdy uwzględnimy przychody i koszty wyrobów sprzedanych w danym roku, wynik pozostaje naturalnie bez zmian tj. 120.000 (przychody) - 110.000 (koszty wszystkich wyrobów sprzedanych w roku T) = 10.000 zł.

Copyright by e-BizCom