Serwis o Finansach Przedsiębiorstw ANALIZA FINANSOWA

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Email Drukuj

Rachunek zysków i strat - przychody, koszty i wynik finansowy cz. 1

Rachunek zysków i strat to dynamiczne zestawienie przychodów, kosztów, oraz zysków i strat - za dany okres sprawozdawczy. Dynamiczne, bo oznacza, że zawiera sumę przychodów i kosztów za cały okres. W ostatecznym efekcie rachunek zysków i strat służy wyznaczeniu księgowego wyniku finansowego.

Fundamentalną zasadą rachunku wyników jest zasada memoriałowa, która mówi, że należy w nim ująć wszystkie osiągnięte i przypadające na rzecz jednostki przychody oraz wszystkie obciążające ją koszty związane z tymi przychodami dotyczące danego roku obrotowego, niezależnie od terminu ich zapłaty. Stąd właśnie bierze się obowiązek ujęcia w rachunku zysków i strat przychodu wynikającego z wystawionej przez firmę faktury, choćby nie nastąpiła jeszcze jej zapłata (czyli powstała należność). Rachunek zysków i strat w części dotyczącej kosztów działalności operacyjnej może być sporządzony w dwóch wersjach: w wariancie porównawczym lub kalkulacyjnym.

Wyznaczanie wyniku finansowego ma konstrukcję wyznaczania wyników z kolejnych typów działalności, które występują przy działalności gospodarczej każdej jednostki, i ich sumowania. W każdej jednostce może wystąpić każdy z czterech poniższych typów działalności:

* Działalność podstawowa (operacyjna) jest związana z działalnością, celem której jednostka gospodarcza powstała. Jeżeli jednostka została powołana do działalności budowlanej, to zdarzenia związane z tą działalnością będą generowały przychody ze sprzedaży (a z drugiej strony, koszty działalności operacyjnej dotyczące tych przychodów) oraz będą ujęte w tej właśnie części rachunku. Działalność operacyjna obejmuje pozycje rachunku do litery C (w wariancie porównawczym) lub do litery F (w wariancie kalkulacyjnym).

* Pozostała działalność operacyjna (litery D-E - porównawczy; G-H - kalkulacyjny) ma charakter działalności wspierającej działalność podstawową. Czynności wykonywane w ramach tej działalności nie mają charakteru działalności statutowej. Na przykład jednostka powołana do świadczenia usług transportowych prowadzi również działania związane ze sprzedażą niepotrzebnych już składników majątku w postaci środków trwałych. I właśnie te przychody i koszty związane z obrotem środkami trwałymi będą zaliczane do pozostałej działalności operacyjnej.

* Przychody oraz koszty finansowe (litery G-H - porównawczy; J-K - kalkulacyjny) stanowią kolejną część sprawozdania finansowego, jaką jest rachunek zysków i strat. Kwoty te dotyczą wszystkich operacji związanych z szeroko rozumianą działalnością finansową jednostki, począwszy od operacji związanych z posiadaniem rachunku bankowego (np. odsetki), poprzez obsługę kosztów zadłużenia np. z tytułu kredytów, do wszelkich operacji związanych z obrotem papierami wartościowymi.

* Zyski i straty nadzwyczajne (litera J - porównawczy; M - kalkulacyjny) to inaczej zdarzenia losowe, które mają charakter wyjątkowy (np. straty związane z pożarem czy kradzieżą, a z drugiej strony - wpływy z tytułu zapłaty ubezpieczenia od tych strat).

Główną zasadą przy sporządzaniu rachunku zysków i strat jest, aby uwzględniał on wszystkie osiągnięte przychody w danym roku obrachunkowym, oraz związane z nimi koszty. Wynika stąd, że jeżeli koszt jest związany z powstaniem przychodu w przyszłych okresach obrachunkowych, to należy go przenieść na te okresy, kiedy powstanie przychód (zasada współmierności przychodów i kosztów) ? stąd mamy do czynienia ze wspomnianymi przy okazji bilansu rozliczeniami międzyokresowymi kosztów.

Jak wspomniano rachunek zysków i strat w części dotyczącej kosztów działalności operacyjnej może być sporządzony w dwóch wersjach. Wybór wariantu (wariant porównawczy lub kalkulacyjny) należy do jednostki gospodarczej, choć sugerowane jest aby większe jednostki stosowały układ kalkulacyjny.

Z czego wynika różnica pomiędzy oboma wariantami? Najogólniej mówiąc, wynika ona z różnych sposobów ujmowania kosztów (należy zwrócić uwagę, że różnice występują do momentu wyznaczenia wyniku ze sprzedaży, czyli z podstawowej działalności operacyjnej). Należy zaznaczyć, że przychody w rachunku zysków i strat ujęte są w wartości netto (stąd nazwa), tj. pomniejszone o rabaty, upusty itp. oraz należny budżetowi podatek VAT (gdyż w rzeczywistości nie stanowią kwot do uzyskania przez przedsiębiorstwo).

W wariancie porównawczym, przychody ze sprzedaży i zrównane z nimi stanowi suma przychodów ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów oraz zmiana stanu produktów (zmniejszenie lub zwiększenie stanu zapasów produktów gotowych lub produkcji w toku i rozliczeń międzyokresowych kosztów) i koszty wytworzenia świadczeń na własne potrzeby zakładu. Najogólniej mówiąc, przychody ze sprzedaży to odzwierciedlenie sumy cen wszystkich sprzedanych w danym okresie produktów i towarów. !

ilość sprzedanych produktów/towarów x cena = przychody

Po stronie kosztów, przychodom przeciwstawia się wartość sprzedanych towarów i materiałów oraz sumę tzw. kosztów rodzajowych (zużycie materiałów i energii, usługi obce, podatki i opłaty, wynagrodzenia, świadczenia na rzecz pracowników, amortyzacja i pozostałe).

Ewidencja kosztów w przedsiębiorstwie prowadzona jest w układzie rodzajowym (z podziałem na koszty, o których była mowa przed chwilą), co oznacza, że koszty są ewidencjonowane w momencie ich poniesienia i bez względu na okres, na jaki przypadają. Mówiąc prościej, oznacza to, że wykazywane są wszystkie koszty wytworzenia, nawet produktów, które nie zostały w danym okresie sprzedane. A więc nie wszystkie poniesione koszty z tytułu np. zużycia materiałów i energii, amortyzacji czy innych kosztów rodzajowych przypadają w rzeczywistości na sprzedane wyroby. Część z tych kosztów 'wchodzi' w wartość wytworzonych produktów i jest wykazywana w bilansie jako zapas niesprzedanych wyrobów gotowych. Czyli koszty poniesiono teraz, ale sprzedaż tych wyrobów nastąpi dopiero w przyszłym okresie obrachunkowym.

Może wystąpić również sytuacja przeciwna. Wówczas dokonano sprzedaży, czyli osiągnięto przychód ze sprzedaży, wyrobów gotowych pochodzących z zapasu początkowego w okresie (czyli z poprzedniego okresu obrachunkowego). Tak więc przychody zostały osiągnięte w bieżącym okresie obrachunkowym, a koszty poniesiono w poprzednim.

Właśnie po to, aby zachować współmierność przychodów i kosztów, w przypadku sporządzania rachunku zysków i strat w wariancie porównawczym, istnieje konieczność korekty kosztów o wartość niesprzedanych wyrobów gotowych. Korektę tę realizuje pozycja zmiana stanu produktów, ale o niej - w specjalnie jej poświęconym, artykule - tutaj.

 
Reklama


POLECANE LINKI